De redactie van RTV Lansingerland volgt het dossier rond windmolens al langere tijd. Wij hebben via de Wet open overheid (Woo) interne documenten opgevraagd over het zogenoemde PlanMER voor windenergie in Lansingerland. Dat is het milieueffectrapport dat de provincie gebruikt om te bepalen welk gebied geschikt is voor windmolens.
Uit die stukken bleek dat de provincie intern toewerkte naar een voorkeursbeslissing: het moment waarop één gebied wordt aangewezen als meest geschikt. Er lag een planning richting besluitvorming en er werden concepten voorbereid.
Nu is daar een officieel advies van de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage bij gekomen. En dat advies is kritisch. Volgens de Commissie ontbreekt essentiële informatie in het rapport en zit er een fout in de geluidsberekening. Zij adviseert om eerst het onderzoek aan te vullen en te herstellen, voordat de provincie een voorkeursbeslissing gaat nemen.
De combinatie van interne stukken en dit onafhankelijke oordeel geeft een mooie overzicht om het hele proces nog eens tegen het licht te houden.
Wat is een PlanMER en waarom is het belangrijk?
Een PlanMER is een milieustudie. Het is nog geen bouwplan en ook geen vergunning. In dit onderzoek wordt bekeken wat de gevolgen zijn van windmolens voor onder meer geluid, natuur, landschap en veiligheid. Zeg maar vooral mogelijke consequenties van de leefbaarheid van de omgeving als de windmolens er uiteindelijk zouden komen.
Op basis van dit rapport kiest de provincie een voorkeursgebied. Daarna volgt pas verdere uitwerking en uiteindelijk een projectbesluit.
De Commissie m.e.r. controleert of zo’n rapport volledig en zorgvuldig is. Zij schrijft het rapport niet zelf, maar beoordeelt de kwaliteit van de geschreven rapporten.
Geluidsfout raakt aan kern van de keuze
In haar advies schrijft de Commissie dat bij één van de varianten – variant 7 – de geluidscontouren verder liggen dan verwacht. Geluidscontouren zijn lijnen op een kaart die aangeven hoeveel geluid een windmolen veroorzaakt op bepaalde afstanden.
Volgens de Commissie wijst dit op een fout in het rekenmodel. De provincie heeft erkend dat er sprake is van een modelleringsfout.
Dat is belangrijk. Als een variant door een rekenfout ongunstiger scoort op geluid dan terecht is, kan dat invloed hebben op de uiteindelijke keuze. De Commissie geeft aan dat deze variant eigenlijk beter zou moeten scoren dan nu in het rapport staat.
De vraag is dan logisch: wordt een besluit genomen terwijl een van de varianten op basis van foutieve cijfers is beoordeeld?
Geluidsnormen, bromtonen en laagfrequent geluid
Geluid is één van de meest gevoelige onderwerpen in het winddossier. In het PlanMER wordt gerekend met officiële Nederlandse geluidsnormen, zoals Lden (een gemiddelde over dag, avond en nacht) en Lnight (specifiek voor de nacht). Dat zijn wettelijke meetmethodes die bepalen hoeveel geluid aanvaardbaar wordt geacht.
De onafhankelijke Commissie m.e.r. constateerde dat bij één van de varianten een fout is gemaakt in de geluidsberekening. Zij adviseert om die fout eerst te herstellen voordat een voorkeursbeslissing wordt genomen.
Maar de discussie gaat verder dan alleen een rekenfout.
De lokale gevoeligheid
In Lansingerland wordt al langere tijd gesproken over een zogenoemde “bromtoon”: een lage, dreunende toon die sommige inwoners vooral ’s nachts zeggen te horen. De exacte bron daarvan is niet officieel vastgesteld. Windmolens staan er nog niet, maar de gevoeligheid voor laag geluid is daardoor groot.
Windmolens produceren naast hoorbaar geluid ook laagfrequent geluid (LFG). Dat is geluid met een lage toonhoogte. Volgens onderzoek van het RIVM kan windturbinegeluid hinder veroorzaken en mogelijk slaapverstoring. Voor ernstige gezondheidsschade buiten hinder en slaapverstoring is in Nederland geen breed wetenschappelijk bewijs gevonden.
Toch blijft het onderwerp maatschappelijk gevoelig, juist omdat laagfrequent geluid anders wordt ervaren dan bijvoorbeeld verkeersgeluid. Het wordt soms omschreven als een dreun of trilling in plaats van een duidelijke toon.
De casus Dronten
Die gevoeligheid is niet uniek voor Lansingerland. In Dronten leidde een uitgelekt onderzoek tot discussie nadat bewoners jarenlang klaagden over een nachtelijke bromtoon in de buurt van windmolens. In dat onderzoek werden inderdaad lage tonen gemeten die vooral ’s nachts duidelijk aanwezig waren. Het rapport leidde tot politieke vragen over hoe laagfrequent geluid wordt gemeten en beoordeeld.
De casus Dronten laat zien dat zelfs wanneer aan de wettelijke norm wordt voldaan, inwoners toch hinder kunnen ervaren.
Vertrouwen en zorgvuldigheid
Juist in dat licht weegt een rekenfout zwaar. Wanneer inwoners al bezorgd zijn over geluid, bromtonen en slaapverstoring, dan is het cruciaal dat berekeningen zorgvuldig en volledig controleerbaar zijn.
De Commissie m.e.r. adviseert om de geluidsfout eerst te herstellen voordat een voorkeursbeslissing wordt genomen.
Voor veel inwoners draait het debat daarom niet alleen om technische normen, maar om vertrouwen: wordt hun zorg serieus genomen en wordt er zorgvuldig genoeg gerekend voordat een ingrijpend besluit wordt genomen?
Landschap en Groene Hart onvoldoende uitgewerkt
Ook over het landschap is de Commissie kritisch. Zij schrijft dat de verschillen tussen locaties niet goed zichtbaar worden en dat het landschappelijk effect waarschijnlijk wordt onderschat.
Dat ligt ook politiek gevoelig, omdat de provincie een voorkeur uitspreekt voor een locatie die deels in het Groene Hart ligt. Voor zo’n keuze is een stevige onderbouwing nodig. De Commissie stelt dat de milieuargumenten die nodig zijn om beleid in het Groene Hart aan te passen nog ontbreken.
Met andere woorden: de onderliggende argumentatie is volgens de onafhankelijke toetsingscommissie nog niet compleet.
Natuuronderzoek te globaal
Ook het onderzoek naar natuur is volgens de Commissie te globaal uitgevoerd. Daardoor zijn verschillen tussen locaties onvoldoende zichtbaar en kunnen mogelijke ecologische knelpunten niet volledig meewegen in de keuze.
Voor een ingrijpend besluit over de leefomgeving is dat geen detail.
Controle nauwelijks mogelijk door zwartgelakte bijlagen
Een opvallend punt in het advies, en wat ons ook al opviel, is de controleerbaarheid van het onderzoek. De bijlagen met uitgebreide geluid- en slagschaduwberekeningen zijn grotendeels zwartgelakt. Daardoor zijn ze voor buitenstaanders nauwelijks te controleren.
De Commissie merkt op dat belangrijke invoergegevens en modelinformatie ontbreken. Dat maakt het voor inwoners, raadsleden en journalisten moeilijk om na te gaan hoe de cijfers precies tot stand zijn gekomen.
En dat terwijl transparantie of bestuurlijke openheid juist bij dit soort besluiten essentieel is.
Bestuursakkoord: woningbouw in ruil voor provinciale regie
De bestuurlijke context maakt het dossier extra gevoelig. In 2025 sloten de gemeente Lansingerland en de provincie Zuid-Holland een bestuursovereenkomst over de ontwikkeling van Bleizo-West. Dat gebied kan worden ontwikkeld voor duizenden woningen en bedrijvigheid. Voor Lansingerland is dat een belangrijk project.
In diezelfde overeenkomst is vastgelegd dat de provincie de regie voert over de besluitvorming rond windenergie in Lansingerland. De gemeente heeft daarbij afgesproken geen juridische procedures te starten tegen een provinciale keuze voor windmolens.
Die afspraak kwam voort uit een bestuurlijke impasse. De provincie vond dat de gemeente te lang wachtte met het aanwijzen van een locatie voor windenergie en nam eerder al de regie over. In het akkoord is die situatie formeel vastgelegd.
Dat betekent concreet dat, ook als de gemeenteraad tegen is, de provincie een projectbesluit kan nemen zonder dat de gemeente dat via de rechter aanvecht.
Beperkt draagvlak onder inwoners
Het debat speelt niet alleen in bestuurskamers. Ook onder inwoners is het draagvlak beperkt.
Uit onafhankelijk onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat een meerderheid van de ondervraagde inwoners negatief staat tegenover de komst van windmolens in Lansingerland. In september 2024 publiceerde de universiteit de resultaten van een grootschalige enquête. Veel respondenten gaven aan zorgen te hebben over landschap, woonkwaliteit en gezondheid. Ook bleek het vertrouwen in de overheid laag.
Het onderzoek werd later opnieuw uitgevoerd. Het beeld bleef grotendeels hetzelfde: het draagvlak voor windmolens in Lansingerland bleef beperkt.
De gemeenteraad heeft zich eveneens uitgesproken tegen windmolens binnen de gemeentegrenzen. Toch ligt de uiteindelijke bevoegdheid bij de provincie.
De kern van het conflict
Aan de ene kant staat de provinciale ambitie om windenergie te realiseren. Aan de andere kant is er beperkt lokaal draagvlak, politieke weerstand en nu dus ook een onafhankelijke commissie die zegt dat het onderzoek nog niet compleet is.
Door het bestuursakkoord over Bleizo-West kan de gemeente de provinciale keuze juridisch niet blokkeren. Daardoor ligt de uiteindelijke macht alsnog grotendeels bij de provincie.
Voor de inwoners van Lansingerland gaat het allang niet meer alleen om de windmolens. Het gaat om vertrouwen in besluitvorming en hoeveel invloed je als inwoner en kiezer nog hebt op de eigen leefomgeving.
