Door de jaren heen is Casa Cadanza hét symbool geworden van een ambitieus cultureel project: een huis voor theater, film, bibliotheek, cursussen en ontmoeting, midden in het centrum van Berkel en Rodenrijs. Maar het is óók een voorbeeld van iets anders: wat er gebeurt als je een groot publiek gebouw probeert te realiseren in een energiesysteem dat sneller verandert dan de procedures in het gemeentehuis en bij de netbeheerder.
Terwijl de steigers inmiddels zijn verdwenen en het gebouw steeds meer vorm krijgt, ligt er een ongemakkelijke waarheid op tafel: Casa Cadanza krijgt wel een aansluiting, maar voorlopig geen stroom. Door een overvol stroomnet komt het cultuurhuis op een wachtlijst.
Hoe kon dat gebeuren? Wie had wat kunnen weten, en wanneer? En is dit vooral een verhaal over schuld, of eerder over een systeem dat in transitie is?
1. Een cultuurhuis dat steeds duurder werd
De politiek discussieert al jaren over Casa Cadanza. In 2020 werd het plan om een volwaardig cultuurhuis te bouwen in Berkel en Rodenrijs concreet. In oktober 2022 stemde de gemeenteraad definitief in met de bouw en exploitatie.
Onderweg liepen de kosten flink op:
- In 2022 stelde de gemeenteraad een bedrag van 16,7 miljoen euro (excl. btw) beschikbaar voor gebouw en inrichting
- In 2024 werd dat bedrag eindelijk openbaar gemaakt, na een amendement van de VVD over transparantie
- In april 2025 bleek dat de bouw nog eens ongeveer € 800.000 duurder uitvalt, door vertraging, duurdere materialen en aanvullende maatregelen
Samen kom je uit op grofweg 17,5 miljoen euro voor het gebruiksklare cultuurhuis. De gemeente betaalt dit uit de Eneco-reserves: het geld dat vrijkwam bij de verkoop van aandelen in energiebedrijf Eneco. In Het Raadhuis van januari 2025 lieten we zien dat er van die Eneco-pot vrijwel geen cash geld over is.
Het is veel geld, maar de gedachte is ook: zo’n gebouw zet je niet neer voor vijf jaar, maar voor tientallen jaren. Juist daarom voelt het wrang dat er nu, aan het eind van de bouw, iets heel basaals ontbreekt: elektriciteit.
2. Wat is netcongestie eigenlijk?
Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet vol zit: er is onvoldoende transportcapaciteit om op piekmomenten veilig stroom af te nemen of terug te leveren. In gewoon Nederlands: het net kan het even niet meer aan.
In heel Nederland, ook in Lansingerland, zijn de stroomnetten overbelast. De vraag naar elektriciteit groeit sneller dan de uitbreiding van kabels en stations. Daarom plaatsen netbeheerders grote verbruikers (bedrijven, maar ook scholen, zwembaden of een cultuurhuis) op een wachtlijst als er geen ruimte meer is.
Voor Casa Cadanza betekent dit:
- Technisch kan het gebouw gewoon worden aangesloten op het net.
- Maar Stedin kan voorlopig geen transportcapaciteit garanderen.
- Casa Cadanza staat daarom op een wachtlijst, samen met andere grote verbruikers in de regio.
De oplossing ligt grotendeels buiten Lansingerland. Stedin verwacht rond 2028 een nieuw verdeelstation in bedrijf te hebben; TenneT, de landelijke netbeheerder, werkt aan verzwaring van het hoogspanningsnet richting 2034. Tot die tijd blijft de situatie krap en zijn tijdelijke oplossingen nodig.
3. De tijdlijn: van besluit tot wachtlijst
Om te begrijpen wat er misging, helpt het om de belangrijkste momenten op een rij te zetten.
2020-2022: besluitvorming en budget
- 2020 – De raad besluit principieel dat er een cultuurhuis moet komen.
- 20 oktober 2022 – De gemeenteraad stemt in met de bouw en exploitatie van Casa Cadanza. Het project krijgt politieke groen licht.
- De raad stelt later 16,7 miljoen euro beschikbaar voor gebouw en inrichting, al was dat bedrag geheim tot 2024.
2020: systeemstudie Zuid-Holland
In 2020 verschijnt de Systeemstudie energie-infrastructuur Zuid-Holland 2020-2030-2050, een gezamenlijk document van Stedin en regionale partners. De studie schetst hoe de elektriciteitsvraag in de provincie sterk zal stijgen en dat op termijn knelpunten in de infrastructuur kunnen ontstaan. Ook benadrukt de studie dat uitbreiding van het net lang duurt en dat afstemming tussen overheden en de netbeheerder steeds belangrijker wordt.
Maar desgevraagd nuanceert Stedin het belang van deze studie voor individuele projecten sterk. In hun antwoorden aan RTV Lansingerland legt de netbeheerder uit dat de systeemstudie vooral gaat over ruimtelijke ordening en strategische netplanning (waar nieuwe stations moeten komen, welke ruimte daarvoor nodig is, enz.), en dat zij niet bedoeld is als handleiding voor besluitvorming over specifieke gebouwen zoals Casa Cadanza. De studie gaf dus geen concreet signaal: “vraag voor dit project vroeg een aansluiting aan”.
De gemeente Lansingerland bevestigt dat de systeemstudie in 2020 en 2022 geen rol speelde als risicodocument in de besluitvorming over Casa Cadanza. Pas na de officiële afkondiging van netcongestie door Stedin op 1 september 2023 werd congestie als een reëel risico gezien voor dit specifieke project.
2022: een directe waarschuwing bij de collegevorming
In maart 2022 werd het ineens een stuk concreter voor Lansingerland. Stedin stuurde toen, precies in de periode van de gemeenteraadsverkiezingen, een brief aan de formateur met als onderwerp “Aandachtspunten energie-infrastructuur bij de collegevorming van de gemeenteraden”.
In die brief staat dat de uitbreiding van de energie-infrastructuur de komende jaren een volwaardig onderdeel moet zijn van de afwegingen over woningbouw, bedrijventerreinen, mobiliteit en andere ruimtelijke keuzes. Stedin wijst op schaarste aan mensen, middelen, ruimte én netcapaciteit, en vraagt gemeenten om de netbeheerder vroeg te betrekken bij nieuwe plannen.
De boodschap is helder: wie nieuwe wijken, voorzieningen of bedrijventerreinen wil bouwen, moet de netbeheerder niet pas op het laatst bellen, maar al in de planfase aan tafel zetten. Anders valt de benodigde energie-infrastructuur niet op tijd te realiseren.
Casa Cadanza wordt in de brief niet genoemd. De boodschap is generiek en gericht op strategische keuzes. Maar de brief laat wel zien dat Lansingerland al in 2022 expliciet is gewezen op schaarste aan netcapaciteit en op het belang om Stedin vroegtijdig bij nieuwe plannen te betrekken. Het thema energie-infrastructuur had daarmee op bestuurlijk niveau in beeld moeten zijn.
2023: overleg met Stedin en het kantelpunt van 1 september
- Maart-juli 2023 – Er is “regelmatig overleg” tussen de ontwikkelaar en Stedin over de aansluiting van Casa Cadanza. Volgens de gemeente zijn daarbij geen signalen ontvangen dat netcongestie een risico zou vormen voor het project.
- 1 september 2023 – Stedin kondigt officieel netcongestie af voor Berkel Centrum. Vanaf dat moment worden nieuwe grote verbruikers op een wachtlijst geplaatst.
- Oktober 2023 – De gemeente stelt extra krediet beschikbaar en tekent de aannemingsovereenkomst voor de bouw. Daarmee wordt de realisatie van het gebouw definitief.
In die zin ligt er een scherp kantelpunt bij 1 september 2023: tot die datum was er formeel nog geen congestie in Berkel Centrum, daarna wél.
2024: aanvraag en aansluiting
- Februari 2024 – De bouw start daadwerkelijk.
- April 2024 – De aansluiting op het elektriciteitsnet wordt aangevraagd. Vanaf dat moment staat Casa Cadanza op de wachtlijst, vanwege de netcongestie.
Dat roept een logische vraag op: als de wachtlijst al in september 2023 begon, waarom is de aanvraag dan pas in april 2024 gedaan?
De gemeente zegt daarover dat het “hoogst ongebruikelijk” was om al vóór besluitvorming en aanneming een aansluiting aan te vragen. In de praktijk werden aanvragen “doorgaans tijdens de uitvoering” gedaan, omdat doorlooptijden kort waren en er in de ontwerpfase al afstemming met de netbeheerder plaatsvond. Dat was lange tijd geen knelpunt. Omdat pas in oktober 2023 duidelijk werd dat het extra krediet er kwam en het project echt doorging, was het “reserveren van aansluitcapaciteit” eerder volgens de gemeente niet aan de orde.
4. Kon de gemeente dit zien aankomen?
De gemeente zegt in de beantwoording van vragen van RTV Lansingerland dat:
- tot de afkondiging van netcongestie door Stedin op 1 september 2023 er geen aanleiding was om te verwachten dat er problemen zouden ontstaan met de aansluiting van Casa Cadanza;
- tijdens de overleggen met Stedin in maart–juli 2023 geen signalen zijn ontvangen dat Casa Cadanza in de knel kon komen;
- het aanvragen van een aansluiting vóór besluitvorming en aanneming “tot voor kort niet gebruikelijk” was en in de sector als gangbare werkwijze gold.
Stedin bevestigt op haar beurt:
- netbeheerders mogen wettelijk niet vooraf waarschuwen dat ergens congestie gaat optreden;
- congestie mag pas worden gecommuniceerd op de dag dat die van kracht is, om geen partijen te bevoordelen. Anders zou een partij met voorkennis “nog snel” kunnen aanvragen ten koste van anderen.
Daarnaast lag er sinds 2022 wél de brief aan de formateur: een algemene oproep om energie-infrastructuur als randvoorwaarde mee te wegen bij nieuwe plannen en de netbeheerder vroegtijdig te betrekken.
Met andere woorden:
- de gemeente heeft geen concrete, project-specifieke waarschuwing gekregen: “Als je niet vóór datum X aanvraagt, komt Casa Cadanza in de problemen”;
- Stedin had zo’n waarschuwing ook niet mogen geven, zelfs als intern al duidelijk was dat het net krap werd;
- maar het thema netcapaciteit kon in 2022–2023 moeilijk nog als volledig “onbekend” worden gezien in Lansingerland.
Wie achteraf wil zeggen: “De gemeente wist precies dat Casa Cadanza op de wachtlijst zou komen en deed niets”, gaat daarmee een stap te ver. Maar evenmin kun je volhouden dat netcapaciteit helemaal niet op de bestuurlijke radar hóéfde te staan, zeker niet bij grote projecten zoals Casa Cadanza.
5. Had een eerdere aanvraag het probleem kunnen voorkomen?
Toch zegt de gemeente in haar brief aan de VVD-fractie iets belangrijks:
“Om de netcongestie-wachtlijst te ontlopen had de aanvraag vóór de besluitvorming en het sluiten van de aannemingsovereenkomst gedaan moeten worden. Dat was op dat moment hoogst ongebruikelijk…”
De redenering is:
- Vóór 1 september 2023 gold Berkel Centrum nog niet als congestiegebied. Een tijdige aanvraag had Casa Cadanza waarschijnlijk nog binnen de beschikbare capaciteit gebracht.
- Na 1 september 2023 komen nieuwe grote verbruikers standaard op de wachtlijst.
Met de kennis van nu is het dus aannemelijk dat een vroegere aanvraag (ruim vóór september 2023) het probleem had kunnen voorkomen. Maar in 2020–2022 was dat geen standaardreflex – en bij een uniek gebouw als Casa Cadanza ook niet zonder haken en ogen.
Waarom ‘vroeg aanvragen’ bij een cultuurhuis niet simpel is
Voor een particulier huishouden is een aansluiting vrij standaard: 1x of 3x 25A, misschien wat zwaarder als je een warmtepomp en laadpaal hebt. De onzekerheid is beperkt.
Voor een uniek cultuurhuis ligt dat anders:
- de aansluitwaarde hangt sterk af van theatertechniek, koeling, ventilatie, horeca, laadvoorzieningen – zaken die in VO- en DO-fase nog kunnen schuiven;
- te vroeg aanvragen betekent dat je je vastlegt op een bepaald vermogen en kosten maakt, terwijl ontwerp en politieke besluitvorming nog in beweging zijn;
- als de raad later tóch “nee” zegt, zijn die kosten gemaakt zonder gebouw.
Dat maakt het begrijpelijk dat vroeg aanvragen destijds niet de standaard was. In de woorden van de gemeente: het zou betekenen dat je kosten maakt terwijl nog niet zeker is of het gebouw überhaupt gebouwd wordt.
Juist dat maakt Casa Cadanza typisch voor een overgangsfase: wat in 2025 ineens verstandig lijkt (vroeg reserveren), was in 2020–2022 geen natuurlijke stap in het proces.
6. Na 1 september 2023: een nieuwe realiteit
Het kantelpunt ligt dus bij 1 september 2023: vanaf dat moment is Berkel Centrum formeel een congestiegebied en komen grote nieuwe verbruikers op de wachtlijst.
Daarna moesten er keuzes worden gemaakt in een nieuwe, onzekere realiteit:
- Terug naar de tekentafel?
In theorie had de gemeente na 1 september 2023 kunnen zeggen:
“We zetten het bouwcontract on hold totdat we duidelijkheid hebben over de stroomvoorziening.”
Maar dat zou opnieuw uitstel, hogere kosten en mogelijk politieke heroverweging betekenen. - Toch doorbouwen
De gemeente koos ervoor om door te gaan: in oktober 2023 werd extra krediet verleend en het contract getekend. Praktisch gezien is dat verdedigbaar: een cultuurhuis bouw je voor tientallen jaren, en wachten op een ruimer net (2028–2034) is moeilijk te verkopen. - Maar waarom pas in april 2024 aanvragen?
Een terechte vraag is waarom, als de wachtlijst in september 2023 begint, de aansluiting pas in april 2024 is aangevraagd. Hoe Stedin precies de volgorde op de wachtlijst bepaalt, vertelt de netbeheerder niet. Maar logisch is wel: hoe later je aanvraagt, hoe minder kans dat je vóór in de rij staat.
Dat is een punt dat onvermijdelijk terugkomt bij de politieke evaluatie van dit dossier: de gemeente kon de congestie niet voorkomen, maar had in de nieuwe situatie mogelijk wel sneller op de wachtlijst kunnen komen.
7. Wat zegt de wethouder nu?
In de raadsinformatiebrief van 18 november 2025 bevestigt het college dat Casa Cadanza wél een aansluiting krijgt, maar dat Stedin voorlopig geen stroom kan leveren.
Netcongestie in de regio is een breder probleem dat meerdere projecten raakt; de gemeente heeft daar slechts beperkt invloed op.
Wethouder Titia Cnossen benadrukt dat:
- het gebouw volgens planning wordt opgeleverd (casco eind eerste kwartaal/begin tweede kwartaal 2026);
- de officiële opening wordt gepland bij de start van het culturele seizoen 2026–2027, in september;
- er actief wordt gezocht naar tijdelijke oplossingen, zoals gebiedsafspraken, noodaggregaat, accu’s en optimalisatie van het energieverbruik.
“Casa Cadanza gaat sowieso open”, zegt Cnossen. Wel kan dat betekenen dat gebruikers in het eerste jaar zuiniger met energie om moeten gaan – bijvoorbeeld minder koelen of verwarmen – totdat er structureel meer ruimte op het net is.
8. Schuldvraag of systeemfout?
De reflex om te zoeken naar één schuldige – “Wie heeft zitten slapen?” – is begrijpelijk bij een project dat miljoenen kost en waarvan het meest basale onderdeel, elektriciteit, ontbreekt. Maar wie alle stukken naast elkaar legt, ziet een complexer beeld: het is geen simpele bestuurlijke blunder, maar ook geen puur noodlot waar niemand iets aan had kunnen doen.
- De gemeente werkte volgens een jarenlang gebruikelijke werkwijze: eerst politiek en financieel alles zeker stellen, daarna bouwen, en pas tijdens de uitvoering de aansluiting aanvragen. Tegelijkertijd lag er al sinds 2022 een duidelijke strategische boodschap van Stedin dat netcapaciteit een harde randvoorwaarde werd en dat gemeenten de netbeheerder vroeg in projecten moesten betrekken. Dat signaal is bij Casa Cadanza niet vertaald naar een aangepaste werkwijze.
- Stedin hield zich aan de wettelijke kaders: netbeheerders mogen niet vooruit waarschuwen voor mogelijke congestie en moeten iedere klant gelijk behandelen. De systeemstudie uit 2020 ging over regionale netplanning, niet over afzonderlijke gebouwen. De brief aan de formateur uit 2022 was strategisch, niet project-specifiek. Er was dus geen rechtstreeks handelingsvoorschrift voor Casa Cadanza, maar wél een indicatie dat het energiesysteem structureel onder druk stond.
Casa Cadanza belandde precies in een overgangsfase: de oude reflexen rond bouwplannen waren nog leidend, terwijl het stroomnet al richting overbelasting bewoog. Dat verklaart veel, maar niet alles. De aanvraag in april 2024 kwam onmiskenbaar laat, en dat is een bestuurlijke verantwoordelijkheid die niet onder het tapijt kan worden geschoven.
De kortste conclusie:
Dit is geen simpel debacle en geen pure pech. Het is een dossier waarin duidelijke signalen over een veranderend energiesysteem niet tijdig zijn vertaald naar effectief handelen.
9. Wat zou de gemeente moeten leren voor de volgende sporthal, zwembad of school?
De belangrijkste lessen tekenen zich nu al af:
- Netcongestie standaard in de risicoanalyse
Bij grote gemeentelijke projecten (cultuurhuis, sporthal, zwembad, scholen) moet netcongestie voortaan standaard in de paragraaf Risico’s en in de planning worden meegenomen. - Vroeg en structureel contact met de netbeheerder
Niet alleen informeel “meepraten” in het ontwerp, maar ook samen bekijken:
– welke capaciteit is wanneer nodig?
– wat kan wél, wat niet?
– moeten we misschien al in VO/DO-fase reserveren? - Eerder durven beslissen over aansluitingen
Dat betekent ook: soms eerder kosten maken voor een aansluiting, zelfs als de politiek formeel nog kan terugkrabbelen. Dat is spannend, maar in een overvol net misschien onvermijdelijk. - Transparant zijn naar inwoners en gebruikers
In dossiers als Casa Cadanza helpt het als bewoners, verenigingen en culturele partners vroeg en eerlijk horen:
“Het gebouw komt er, maar het net zit vol. Dit zijn de scenario’s, dit zijn de beperkingen, en dit proberen we ertegenover te zetten.”
Casa Cadanza is daarmee niet alleen een cultuurhuis in aanbouw, maar ook een toonbeeld voor hoe Lansingerland (en eigenlijk heel Nederland) omgaat met een energiesysteem in overgang. De vraag is nu vooral: doen we het bij de volgende sporthal, het volgende zwembad of de volgende school anders? Want het is ook niet een gevalletje “Wet van Murphy”.
Kijk het fragment in Het Raadhuis van december 2025:
