Gedachtenspel, woensdag 19 september: Peter Sloterdijk, de humanistische leestraditie verdwijnt

Volgens de vooraanstaande Duitse filosoof Peter Sloterdijk kwijnt de literaire traditie van het humanisme weg. Een traditie waarmee eeuwenlang waarden als tolerantie, begrip en terughoudendheid zijn overgedragen op de komende generaties. Omdat lezen zijn lerende functie dreigt te verliezen en de humanistische literaire traditie uitsterft, leert de nieuwe generatie deze waarden niet.

In een tijd van grenzeloos consumeren en hedonisme bestaan er niet langer ‘mechanismen’ die de mens remming en terughoudendheid bijbrengen. Als de humanistische literaire traditie van boek en schrift verdwijnt, wat houdt de mens dan nog in toom?, vraagt Sloterdijk zich af.

De mens dient op andere wijzen zijn gedrag en evolutie op een hoger plan te tillen. In Du mußt dein Leben ändern pleit hij voor ‘trainingsvormen’ die de mens moet gebruiken om te overleven in de nieuwe wereld. Ook in dit boek zijn bekende neiging grote ideeën te demythologiseren: zo schaart hij religie ook onder deze trainingsvormen die de mens geholpen hebben zijn bestaan te verbeteren en te verlichten. Religie geeft geen zin aan het leven, ze zijn er om te overleven, en in dat opzicht dus niet uniek.

In zijn laatste boek komt deze ironie nog altijd voor, maar toch is Sloterdijk zwaarmoediger en pessimistischer dan in vroegere werken. Al eerder stelde Sloterdijk dat het ideaal van de Verlichting, pedagogisering van de samenleving, is verwezenlijkt, maar dat zij geen intrinsieke waarde heeft: zij levert geen ‘betere’ mensen op, en, zo mogelijk nog ernstiger, het leefmilieu wordt hierdoor verder onder druk gezet. Zij is gericht op een groter economisch rendement, op een betere concurrentiepositie en ‘meetbare’ resultaten. Deze ‘vorm van oefenen’ zal de mens niet helpen de planeet te redden van de ondergang.

De 21ste eeuw zal in het teken staan van de strijd tussen ‘idealisten’ en de ‘materialisten’, zegt Sloterdijk. De idealisten willen spaarzamer leven, maar staan voor de moeilijke taak de materialisten ervan te overtuigen afstand te doen van hun luxueuze leven. Sloterdijk lijkt in zijn laatste boek te zeggen hierin niet te geloven.

Morgenavond staan we uitvoerig stil bij deze dwarse, ironische, maar ook zeer vage en moelijk te doorgronden denker. U bent van harte uitgenodigd te luisteren, we beginnen om 20:00 uur.

Onze website gebruikt cookies. Klik hier voor meer informatie over de gebruikte cookies en onze privacy-verklaring. Bij het gebruik van de website worden automatisch cookies geplaatst.
Akkoord, verberg dit bericht